Boekbespreking 'Ferdinand Snellaert - pionier van de Vlaamse Politiek (1809-1872)

Vergeten…

Ludo Stynen is met ‘Ferdinand Snellaert – pionier van de Vlaamse politiek’ (1809-1872) – toe aan een nieuwe vuistdikke biografie. ‘Wie?’ hoor ik u zeggen. Het is zowat uit mijn NSV-periode – toen ik een overzichtje had gemaakt van figuren uit de Vlaamse Beweging in Gent – dat de naam nog eens bij mijwas gevallen. En was ik er stellig van overtuigd dat er wel een straat ging zijn met zijn naam (het Van Duyse-plein was in diezelfde studentenjaren meer dan gekend) bleek dat een park in de buurt van het Campo Santo in Sint-Amandsberg naar hem was genoemd. Snellaert was van oorsprong van Kortrijk en heeft daar wel een straat.

Dus, was de naam niet onbekend, ik had geen idee wat de man eigenlijk had gedaan. Bij de boekvoorstelling in de boekentoren van de Gentse universiteit (in aanwezigheid van voormalig Vlaams minister-president Geert Bourgeois en voormalig Vlaams Belang-parlementair en redactiesecratis van Tekos Peter Logghe) werd het een avond met Johan Vanhecke in het panel over de figuur Snellaert (waarvan het borstbeeld waakte over de avond) maar de brede Vlaamse Beweging. De opkomst was eerder beperkt.

Boekentoren

De Vlaamse Beweging in de 19^e eeuw is een heel ander verhaal dan de beweging die na WO I vorm zal krijgen. Wat wel is en blijft is de verdeeldheid. Het boek zelf is 640 bladzijden dik met pagina’s verwijzingen want één ding is wel duidelijk: de briefwisseling en de bibliotheek van de arts zijn bewaard in de bibliotheek van de universiteit. Anders dan in Leuven waar in 1914 de universiteitsbibliotheek in brand is gestoken door de invallende Duitsers is die wel bewaard.

Om de Vlaamse Beweging te kaderen wordt de veel geciteerde historicus Lode Wils aangehaald. Die hanteert de stelling dat het anti-belgische karakter van de Vlaamse Beweging door de Duitsers tijdens WO I is geïnjecteerd. Al lijkt dat eerder voort te komen uit pragmatisme in die kringen ook al omdat er van steun uit Nederland weinig sprake te zijn.

Petitionement

De ‘pionier van de Vlaamse politiek’ komt vooral omwille van het ‘Petitionnement’ van 1840 waar voor de eerste keer de Vlaamse eisen geformuleerd worden naar Brussel. Maar Snellaert zal ook proberen te wegen door stemadviezen en zelf verkozen proberen te raken in Gent. Hij was ook een vriend van Ledeganck die als eerste Nederlands zal spreken in de Oost-Vlaamse provincieraad. Hij bleek ook een onvermoeibare lobbyist (nog voor dat woord bestond vermoedelijk) bij de politieke verantwoordelijken om het Nederlands in het onderwijs en de rechtspraak te laten erkennen.

Pragmatisch

Het beeld dat je krijgt van Snellaert is dat van iemand die soms op de slappe koord moest dansen om eenheid te proberen houden maar anderzijds ook principieel en polemisch kon zijn. Bijvoorbeeld voor de standaardisering van het Nederlands en de uitgave van een Nederlands woordenboek. Die er zich niet van weerhield kritisch te zijn zelfs voor medestanders waaronder Conscience maar vermoedelijk daardoor ook wel benoemingen misliep. Die diep in zijn hart orangistisch was maar Vlaanderen binnen een Belgische context wou houden al was het maar omdat aan beide kanten van de grens er beelden bestonden dat het land ofwel Frans ofwel Duits moest worden. Iets wat hij geen van beide wou.

Zijn politiek einde zal dan ook het gevolg zijn van zijn pogingen om de partijpolitiek buiten de Vlaamse Beweging te houden. In een tijd waar liberalen en katholieken tegenover elkaar stonden was dat een houding die niet altijd op waardering kon rekenen.

Wist je dat-jes

Een heel interessant stuk is ook de passus over zijn werk als arts in de Gentse beluiken (waar de boekentoren eigenlijk op één van de oude beluiken staat). Zeker bij de epidemie van 1848 waar 2% de Gentse bevolking zal overlijden aan cholera en tyfus. In 1867 zou hij in een straal van 2 kilometer rond zijn woning 7000 huisbezoeken gedaan hebben. En dan nog was het niet genoeg: een klant betwiste een rekening van 8 huisbezoeken aan 3 frank (van hogere klasse…) omdat dat volgens haar 23 frank was. Klachtenbehandeling,  het is wat…

Een totaal ander deel in het boek is dan weer pseudo-medisch: Franstalige medici die met frenologisch (schedelmetingen)  onderzoek wilden bewijzen dat Vlamingen van nature lui zijn. Het zou een kleine 100 jaar later tot iets anders leiden.

En dat de man mee investeerde in de spoorwegen – waar hij zelf graag gebruik van maakte – is ook leuk. Vooral omdat hij bijvoorbeeld mee investeerde in de spoorlijn van Gent naar Eeklo…

Vlaamse Beweging – sociale beweging

Interessant is ook een reeks passages over de verhouding tussen de Vlaamse Beweging en de opkomende arbeidersbeweging. Snellaert probeerde daar een band mee te vormen vanuit een democratische inslag waarbij het voor de arbeiders ook van belang was dat de volkstaal erkend werd. De ‘Grievencommissie’ die ongeveer 15 jaar na het petitionnement volgde eiste nog eens het gebruik van het Nederlands in onderwijs, gerecht en leger. Iets wat vanuit Franstalige hoek als ‘onvaderlands’ werd afgeschilderd. De breuk tussen de arbeidersbeweging zou er komen rond 1860 toen die zich radicaliseerde en taaleisen bijkomstig vond.  

Reizen

Overigens schrijft hij in een tocht door Wallonië – naast heel wat beschouwingen over de ‘aard’ van de Walen – over de gebrekkige verhoudingen tussen Wallonië en Vlaanderen als het ging over infrastructuurinvesteringen. Iets wat een 30 jaar geleden is beschreven door prof. Juul Hannes en waar duidelijk berekend is dat er nooit transfers van Wallonië naar Vlaanderen zijn geweest in die tijd. Al wordt dat tot vandaag nog steeds voor waar verkocht vooral door de PS. Later volgt een treinreis door Frankrijk in de stijl van de Amerikaanse en Japanse toeristen van vandaag door Europa. Opvallend is de aandacht voor het Catalaans in Frankrijk en de opmerking dat in Frankrijk het vooral Parijs (toen nog niet volledig heringericht) en enkele steden zijn die alle aandacht krijgen. Er is nog niks verandert op dat punt.

Merkwaardig is ook dat een volksvertegenwoordiger De Maere in 1869 in het parlement statistisch bewees dat de achterstand van de Vlamingen vooral aan een gebrek van onderwijs in de volkstaal lag maar dat dit ook aan het vrij onderwijs lag. Schoolstrijd en taalstrijd… En opmerkelijk is ook zijn voorstel om Vlamingen in Wallonië te laten werken maar omgekeerd de Walen dat ook in Vlaanderen te laten doen. Qua actualiteit kan dat wel tellen.

Internationale context

De auteur maakt in zijn boek ook de verwijzing naar het feit dat de Vlaamse Beweging – voor zover dat ooit een eenheid is geweest – niet dat nationalistische karakter van vandaag heeft. Dat klopt uiteraard. Het blijkt dat de internationale gebeurtenissen rond 1848, de contacten in Duitsland en de interesse voor wat er in Hongarije in Tsjechië gebeurde daar wel mee vorm aan gegeven heeft. Er is ook een radicalisering op het einde van de 19^e eeuw die mee zal leiden tot het activisme tijdens WO I (waar het werk van Daniël Van Acker nog steeds . Aan de andere zijde van het front – zoals bij nogal wat legers aan het front – zorgt dat tot de Frontbeweging die na de wapenstilstand elkaar gaan vinden. Het taalgebruik uit de tijd van Snellaert zou vandaag trouwens onmogelijk nog gebruikt kunnen worden.

Willemsfonds

Maar het meest kenbare dat verder leefde en nog wel wat leeft is zijn rol in de oprichting van het Willemsfonds. Een fonds dat er vooral naar streefde het Nederlands te populariseren bij de midden- en lagere klasse door goedkope boekjes en prijzen in het onderwijs. Het zal ook onder meer daar zijn dat Snellaert zal botsen met Julius Vuylsteke die de nieuwe lichting Vlaamse Bewegers (met onder meer ook Emile Moyson) in Gent mee vorm zal geven en in een doctrinaire liberaal-vrijzinnige richting zal sturen.

Einde

Na de botsing met Vuylsteke zal Snellaert terug plooien op de literatuur. Zijn voorliefde voor Van Maerlant blijft bestaan. Niet dat het altijd zo gemakkelijk ging want vaak bleven bronnen en manuscripten gesloten. Na een kort sterfbed zal hij overlijden in 1872 en een jaar later begraven worden op Campo Santo om stilaan vergeten te worden…

Het boek is zeer rijk aan informatie. Het geeft een beeld van hoe de jonge Belgische staat werkte – met alle teleurstellingen die dat gaf aan Vlaamse zijde -  maar ook de politiek en het cultureel Vlaamse leven in Gent en de verstandhouding met steden als Antwerpen en Leuven.

En eigenlijk is het boek nog actueel ook door alle beschouwingen op de politiek…

Het boek is uitgegeven bij drukkerij Ertsberg.

Iron Maiden – Burning Ambition

 

Tsja, Iron Maiden. Net als AC/DC was het op het CM-kamp in Zwitserland dat ik er eerst van hoorde. Cassetjes die – soms te luid naar mening van de leiding – werden afgespeeld. Cassetjes die opgenomen waren van andere en zo voorts en zo verder. Het zou zo zijn dat ik enkele jaren later kennis maakte met Metallica. En ander spul.

Maiden heeft een aantal iconische songs. Al zijn die vooral uit de jaren ’80. Het maakt dat veel leden ondertussen zelfs de pensioengerechtigde leeftijd van Bart De Wever al enkele jaren achter zich gelaten hebben.

En wat staat het dichtste bij een concert zelf? De bioscoop toch wel.

Burning Ambition geeft de carrière van Iron Maiden weer : van een niet-begrepen groep uit de Londense East End met een trouwe aanhang tot vandaag. Niet door directe interviews – de leden doen vooral voice overs- maar door beeldmateriaal. En waar vooral een beeld van een grote familie wordt voorgeschoteld. Niet dat er geen personeelswissels zijn geweest. Verre van. Zelfs Bruce Dickinson ging ooit solo al onthouden we daar toch vooral ‘Elected’ van met Mr. Bean. Sommigen zouden er de politiek van vandaag kunnen in zien.

Echt nieuw is het niet. ‘Metal Evolution’ van Sam Dunn (ondertussen ook al 15 jaar oud) tekende al een heel deel van het verhaal van Iron Maiden en de illustere NWOBHM. En elementen als het verbranden van albums omwille van vermeend satanisme zijn ook al lang aangehaald. Wat soms minder in beeld komt is dat de leidster van die beweging, Tipper Gore, de echtgenote is van ex-presidentskandidaat voor de Democraten en milieugoeroe Al Gore.

Een mooi deel is het optreden in Polen in 1984. Toen was rock in het communisme westerse decadentie. Dat belette niet dat duizenden Poolse youngsters de optredens gingen bijwonen van een groep waar ze enkel… gekopieerde cassetjes van hadden. Optredens waar de politie de security deed en op het einde vrolijk mee feestte.

Een leuk tijdsdocument van een groep die stilaan de pensioengerechtigde leeftijd heeft bereikt maar toch vrolijk verder blijft rocken. Tot genoegen van de fans van Maiden want het zal toch niet vaak voorvallen dat een groot deel van de zaal gevuld zit met fans met T-shirts van de groep.Of mensen die nooit van Iron Maiden hebben gehoord - er zullen er wel zijn - hier iets aan hebben is de vraag. 

Lokale verkiezingen in het VK

De lokale verkiezingen gaven grotendeels wat voorspeld werd. Grote winst voor Reform UK en de groenen, zwaar verlies voor de ‘traditionele’ partijen behalve de Liberaal-Democraten maar mijn interesse ging toch eerder naar iets anders.

Reform is de grote slokkop met ongeveer 1500 gemeenteraadszetels winst. De groenen een kleine 400. Reform neemt 14 meerderheden, de groenen 4.

Nu goed, één ding is zeker te onthouden: gemeenteraden worden maar deels vernieuwd. Het maakt dat een grote winst niet altijd tot besturen leidt. Neem nu Burnley. Zeker gekend. In wat ooit de rode muur van Labour was maar waar zo’n 25 jaar terug de ondertussen vergane BNP de nationale pers haalde. Nu: 15 zetels te begeven, 11 winst voor Reform en 1 behouden. En nog opvallender: Labour wordt en masse geslacht. De partij verdwijnt soms gewoon uit de raden.

Nog zo’n stadje: Stoke-on-Trent. Reform had er niks en haalt meteen de absolute meerderheid in het district waar diezelfde BNP bij tussentijdse verkiezingen enkele jaren na Burnley sterk uit de hoek kwam. En even klassiek: de Londense East-End.

Kortom: wat er eigenlijk al zo’n 25 jaar zat aan te komen is nu in een nieuwe fase gekomen.

Maar zoals gezegd: de regionale verkiezingen interesseerden mij meer. De druk op het VK neemt toe. In Noord-Ierland is er een katholieke meerderheid waar Sinn Féin de plak zwaait. In de Republiek is die partij ook sterk en zijn er nog andere partijen op rechts die de kop van de teddybeer terug willen. Maar daar waren er geen verkiezingen.

In Schotland dan maar. Ondanks aardig wat geknoei ging de SNP voor een absolute meerderheid in de rechtstreekse mandaten om een nieuw referendum te kunnen afdwingen. Ze kregen ook de expliciete steun van de groenen die vaak geen kandidaten indienden om te beletten dat de stemmen verdeeld gingen worden en bijvoorbeeld Reform met de zetel ging lopen. Die haalden dan wel zetels via de proportioneel verdeelde zetels.

Het geeft dus een verdeeld beeld. De SNP verliest 6 zetels maar kan via de groenen aan een meerderheid raken. Alleen: de inzet was een absolute meerderheid via de directe mandaten om een nieuw referendum af te dwingen. De situatie in Westminster is op dit moment zo verwarrend dat de geesten rijpen in Schotland. En zelfs in Wales.

Maar de SNP staat voor een belangrijke taak en dat is terug geloofwaardig worden. Het stemmenverlies dat er overduidelijk is komt niet zomaar. Het zal geen toeval zijn dat ex-Schotse eerste-minister Sturgeon haar zetel – ze kwam zelf niet meer op – verloren gaat en naar de groenen gaat. Het lijkt dan ook duidelijk dat de Schotten eerder een antwoord op hun problemen willen in plaats van de woke-agenda.

Wales dan. Met Plaid. Net als Schotland is Wales hartland voor Labour maar die kunnen nu niet meet met twee tafels kaarten. Wat een afgang. En het ging dus tussen Plaid en Reform. Anders dan in Schotland waar de opkomst met 10% zakte steeg die met 5% in Wales.

Verklaart dat waarom Plaid met afstand de grootste werd? 35% tegen 29%. Het systeem met enkel lijststemmen werd dan ook verdeeld in kiesomschrijvingen waar de zetels werden verdeeld.

Maar het zal in Wales een ongezien parlement opleveren.

Vraag blijft in welke mate de regionalisten er gaan in slagen om hun agenda in Westminster te brengen. De aanwezigheid van SNP kalft al een tijdje af, Plaid moest het hebben van hun zetels in het noorden van Wales en Sinn Féin stuurt al decennia principieel niemand naar het parlement. Misschien toch eens tijd om dat te veranderen?

Regionalisme – hertekenen de kaarten van het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk?

Op 7 mei zijn er een trits verkiezingen in het Verenigd Koninkrijk. Dat ‘Verenigd’ dreigt nog een stukje meer onder druk te komen.

Het ziet er naar uit dat de grote partijen uit het verleden, de Conservatieven en Labour, voor een zwarte donderdag komen te staan. Verkiezingen zijn daar op donderdag. Winnaars zouden zowel op links als op rechts zitten.

Links is de groene partij. Lang een marginaal verschijnsel maar nu vluchtheuvel voor de progressieve kiezers die vinden dat Labour – los van alle problemen bij de club van Starmer – te veel naar rechts is opgeschoven. Bij de tussentijdse verkiezingen in Denton – hartland van Labour – gingen die aan de haal met de lokale parlementszetel door stemmen uit het welvarende deel van de omschrijving.

De partij die ook kans had op zetel met de stemmen van het blue collar-deel van de omschrijving – Reform UK – haalde het niet. Klassiek is de motivatie in dat deel van het kiespubliek lager om te gaan stemmen. Alleen: Reform UK heeft te maken met een afsplitsingen. Er circuleert al een versie van de legendarische scène uit Monthy Python’s ‘Life of Brian’ in het circus waar alle ‘splitters’ over de hekel worden gehaald. En laat  nu net Elon Musk één van die splitsingen openlijk steunen. Net als het twitter-fenomeen Amelia.

Soit, maar op 7 mei zijn er regionale verkiezingen. En  het ziet er naar uit dat Reform UK sterke vooruitgang zal maken in Schotland en Wales. De verkiezingen daar zijn deels met directe verkiezingen en deels met een verdeling naar percentage.

In Schotland krijgt de SNP de rekening voor de voorbije jaren. Ondanks dat er een groeiende steun is voor een nieuw onafhankelijkheidsreferendum kalft de SNP af. Een deel van de stemmen lijkt naar de groenen te gaan die een maffe woke-partij zijn maar wel de onafhankelijkheid steunt en mee bestuurt. Maar het is wel duidelijk dat de opkomst van Reform UK de polarisatie verder zal doen oplopen.

In Wales is het uitkijken naar Plaid, de partij van Wales. Ook een partij op links. Maar wordt die de grootste in een regio die sterk verdeeld is tussen het traditionele noorden en  het sterk verengelste deel in het zuiden? En er zijn tekenen dat de aanhang om naar een onafhankelijkheidsreferendum groeit maar nog ver staat van de Schotse percentages. Maar ook hier weer: Reform UK zal sterk scoren. En met een zwak bestuur in Londen kan dat de dynamiek verder opvoeren.

Frankrijk dan.

De regio’s. Een niveau waar steeds meer macht naar toe gaat. Alleen zijn het die regio’s zelf die in vraag gesteld worden.

Er zijn er 18: 5 overzeese gebieden, Corsica en de 12 op het Franse vasteland.

Alleen willen de 2 departementen die de Elzas vormen geen deel meer uitmaken van de regio Grand-Est wegens geen binding met de andere departementen. Op 8 april werd een voorstel gestemd in het parlement om de Europees erkende regio een eigen regio te laten vormen.  Met een zeer grote verdeeldheid dat wel. Het moet nu naar de Senaat waar de kans minder is.

Een volgend gegeven is dat in Bretagne de eis om het vijfde Bretoense departement – Loire-Atlantique (44)- terug te krijgen. Het departement met de historische hoofdstad Nantes werd ten tijd van het Vichy-regime losgemaakt uit schrik voor de Bretoense separatisten van toen. En hoewel er veel beslissingen van tijdens de bezetting werden teruggedraaid (denk maar aan de fusies in steden als Gent … om ze 30 jaar later terug door te voeren) is dit nooit teruggedraaid.

En geweten dat er vandaag de stilzwijgende voettocht van de Peene is – die de slag herdenkt waardoor Frans-Vlaanderen definitief Frans werd – en het departement Nord zich ook niet al te goed voelt in de regio ‘Hauts de France’ zal wat er elders in Frankrijk gebeurt ongetwijfeld besproken worden.

Métropolia et Périphéria

Het was tijdens een etentje dat een vriendin die ik geen jaren had gezien het verhaal vertelde over een plaats in het zuiden van Frankrijk -  denk ik toch – waar ze als kind naar toe trokken toen er nog geen massatoerisme was. Er was een berg die voor de lokalen een grote betekenis had in het sociale leven. Jaren later is diezelfde berg niet meer toegankelijk om ecologische redenen en verdubbelen de prijzen van de voeding in het toeristisch seizoen. Terwijl zij weinig of niks aan het toerisme hebben.

Het was waar ik even aan dacht toen ik ‘Métropolia et Périphéria’ van Christophe Guilluy zat te lezen. Dat haalde ik al aan in de bespreking van het nieuwe Tekos-nummer waar een interview uit ‘Eléments’ was vertaald.

Ik ben nu grotendeels door het boek dat door een echte Fransman is geschreven. Het is in een nogal wollig Frans. In tegenstelling tot zijn eerdere boeken gebruikt hij hier geen cijfers. Dat zegt hij ook duidelijk. Wat hij wel gebruikt zijn beelden in een fictieverhaal. De tegenstelling tussen ‘Métropolia’ – of de grote stad – en Périphéria – of wat er eigenlijk buiten ligt.

Beelden zijn gemakkelijker begrijpelijk dan cijfers. En wie de geschiedenis en de recente evolutie in Frankijk wat volgt haakt er gemakkelijk dingen aan vast. Het boek valt uiteen in drie delen: een eerste deel met die geschiedenis gevolg door 2 delen met toneelvoorstellingen.

Pourtant que la montagne est belle

Métropolia is dus de grote stad waar de overheid regeert op verschillende manieren. Niet in het minst door een bureaucratie en de media enerzijds en de repressieve macht van de politie. Produceren doen ze niet maar importeren des te meer om het consumentisme aan te wakkeren. En als er al productie is komt die uit de wijken opgericht rond de stad met werknemers van Périphéria of van nog verder.

Er is vooral een dédain tegenover de inwoners van Périphéria waar die steden afstand van nemen door zichzelf te zien als bakens van moderniteit vanuit een elitair progressisme. De tradities en culturen van er buiten zijn enkel goed voor het amusement, zoals een menselijk zoo waar onder meer inwoners uit het departement Nord hun tradities mochten opvoeren voor de stedelingen.

In Péripheria – of een mooi eiland zoals een reeks hoofdstukken in het boek beschrijft – leven de mensen hun leven en maken zich niet druk over de grootsprekerij van de steden. Tot die stedelingen naar die gebieden trekken en er hun verhalen ingang willen laten krijgen.  

Son ar Christr

Ik kan het boek natuurlijk tot in detail gaan bespreken maar wat is het verhaal?

Vooreerst rekent de auteur eigenlijk af met de Franse Revolutie. De universele boodschap die als grote waarheid werd opgelegd aan een Frankrijk dat daar niet op zat te wachten. Het gaf de ‘colonnes infernales’ waar honderdduizenden doden zijn gevallen in de Vendée en Bretagne. Maar ook in de Franse kolonies die volgden. En waar die ideologie toen met de sabel en het kanon werden verkondigd is er nu een ideologie die via de media wordt verkondigd.

In 2027 is het voorbij voor Macron. Wie bracht Macron aan de macht? Vooral de grote steden en de levende elite in de centra. Wie vooral niet zit te wachten op grote veranderingen om de regio’s buiten de steden er bovenop te helpen.

En het beeld van een lichtend voorbeeld? Wat hebben we gezien in Gent na de gemeenteraadsverkiezingen? Alleen blijkt nu dat dit ook geld kost. Veel geld. Wie van buiten de stad het nog aandurft om met zijn wagen naar het centrum te rijden ziet de rekening snel oplopen.

Maar ook met de bureaucratie. Wat brengt de bureaucratie op? Een stroom aan regeltjes waar de inwoners van Périphéria geen weg mee weten. Of die hun vrijheid verder beknot.

 

11 mei 2003

Als een vervolg op de acties rond de mestactieplannen verzamelden op 11 mei 2003 zo’n 20.000 landbouwers, jagers, vissers en sympathisanten (ik was er toen in een groep van het Vlaams Blok) tegen het beleid van Vera Dua.  Tot dan toe de meest duidelijke reactie tegen een reeks maatregelen.

Maatregelen zoals het mestactieplan maar ook de ruimtelijke structuurplannen en hele reeksen maatregelen vanuit de EU. De druk op het platteland bleef aanhouden. Vooral ‘experten’ – een moderne plaag – gingen beknibbelen aan de vrijheden op het platteland. De reeks daarvan is al iets op zich.

In Frankrijk was de strijd veel heviger. De aanloop naar het referendum voor het verdrag van Maastricht in 1992 bijvoorbeeld. Toen nipt gehaald ondanks het verzet van José Bové. Er kwam zelfs een partij van het platteland: Chasse, Pêche, Nature et Tradition. Vooral dat laatste hoeft niet te verbazen. Wie dat stedelijk progressisme in actie wil zien… enkele jaren terug haalde een incident het nationale nieuws toen een winkel werd beklad met ‘moordenaar’. Het ging om een kaaswinkel. Dat ging zelfs de brave goegemeente te ver. Maar op dit moment probeert de extreem-linkse partij LFI  de ‘Canon de France’ probeert te verbieden. Die avond met charcuterie, kaas en al wat er geproduceerd wordt is voor die partij een festiviteit van neo-nazi’s. Voor sommigen kan je beter geen kaas eten blijkbaar.

 

Gele hesjes

Maar het verhaal gaat verder. Zo trekken de groene jongens in Frankrijk graag de velden in. Niet om te produceren maar wel om te protesteren tegen projecten die bijvoorbeeld de watervoorzieningen voor de landbouw moeten garanderen. En dat gaat bij wijlen met aardig wat geweld bij.

En geweld hebben we ook gezien bij de ‘gele hesjes’. De gele hesjes waren een nieuwe stap. Nu gingen de wijken rond de steden ook mee. Het probleem is de afbouw van de voorzieningen in Périphéria en de onbereikbaarheid van wat nodig is. Werk bijvoorbeeld. Winkels. En dus kalven regio’s waar de industrie al jaren vertrokken is nog verder af.

Het vertaalt zich op veel vlakken.

En het vertaalde zich in Frankrijk veel scherper dan bij ons.

 

Le défi Métropolia

Het verhaal sijpelt ook door in de politiek. Ik had het al over het boek van Marion Maréchal. Maar het ongenoegen over het grote verhaal dat vanuit Parijs wordt rond gestuurd botst ook op de werkelijkheid ter plaatse. De grote woorden van experten botsen op wat de bevolking voelt en dat vertaalt zich steeds scherper.

Nu, is het boek een aanrader?

Ja, als het er om gaat – met wat achtergrondkennis – een schets te geven van het Frankrijk van vroeger en nu.

Nee als het gaat om argumenten. Maar daarvoor zijn de andere boeken met meer cijferwerk. Zoals aangegeven in het begin trouwens.

Nee als het er om gaat om naar een oplossing te gaan. Hoe mooi de beelden ook zijn. Al zie ik natuurlijk mooie beelden terug uit mijn kindertijd – toen kinderen nog kinderen mochten zijn – van te spelen op straat. En ik was wel wat te jong maar ik ken de verhalen van buren die op straat samen kwamen en de lokale slager – hij is al lang overleden – na de nodige jenever het gedicht over ‘De Scheet’ tot grote hilariteit bracht. Het is vandaag ondenkbaar om er ook maar 2 minuten te zitten. Het is nostalgie. De tijd dat Périphéria een tijd had die veranderde met de seizoenen maar ook niet veel verder dan dat is al een tijdje weg.

Maar het beeld van het dorp – ik weet nog hoe het was – mag niet alleen een vergeelde foto zijn. Het blijft ons DNA. En een DNA zomaar vervangen door de zoveelste modegril?

Het platteland

 

In afwachting van enkele boeken die (hopelijk) in de loop van de maand verschijnen kreeg ik deze week het 201^ste nummer van Tekos in handen. Het blad van nieuw-rechts in Vlaanderen.

Voor wie er niet mee vertrouwd is:  nieuw-rechts heeft niks te maken met alt-right in de VS maar is de metapolitieke reactie van rechts op mei ’68. Dezer dagen wordt dat helaas door elkaar gehaald. Tekos – of vroeger Teksten, Kommentaren en Studies – bouwde vooral in de jaren ’90 een sterke inhoudelijke reputatie op. Of het toeval is of niet – ik heb zo mijn idee – was dat het enige tijdschrift dat in de Universiteitsstraat 8 (toen de bibliotheek van de faculteit Politieke & Sociale Wetenschappen) achter de deur naar het bureau van Carl Devos zat. De andere waren te lezen in de leeszaal zelf. Devos was toen begonnen aan zijn carrière als prof en dat samen met Hendrik Vos. Die laatste beleefde het hoogtepunt van zijn academische carrière in ‘Komen Eten’ op 4.

In Frankrijk trekt er wel meer 
scheef dan deze kerktoren 
(Fontaine-lez-Boulans

Dit nummer viel me in het bijzonder op omwille van een kloof die zich de voorbije 15 jaar meer en meer laat zien: de breuk in de samenleving tussen de stad en het platteland. Een kloof die hier ook bestaat maar in Frankrijk veel sterk bestaat. Ik heb de anecdote gezien in het boek van Marion Maréchal waar op een gelijkaardige periode het aantal landbouwers halveerde maar het aantal ambtenaren op het departement verdubbelde. Een bureaucratie die steeds vaker zelf stuurt waarbij de democratie gewoon een proces tussen door wordt. Dat staat ook verder in een interview met Luc Pauwels over de geschiedenis van Tekos.

De kern van de discussie is een interview met Christophe Guilly die Frankrijk indeelt in Métropolia ( de steden die alles naar zich toe trekken maar daarmee ook een deel van de bevolking verjaagt) en Périphéria (vooral het landelijke Frankrijk). Dat laatste gebied verliest steeds meer functionaliteiten en loopt eigenlijk leeg. Of wordt opgekocht als tweede verblijf voor de rijkeren van Métropolia. Métropolia… waarom moet ik aan Anne Clark denken eigenlijk?

Maar goed, de steden worden dus eilanden waar een rijkere elite het beleid stuurt en zich politiek afschermt van het gebied er rond. Bij de gele hesjes – in het begin zeker – was dat met de oproerdiensten van de CRS.

En wat ook een gegeven is: er is weinig of geen aandacht voor dat gebied. Om maar te zeggen: het kwam in ‘De Tijd’ omdat een journalist er een buitenverblijf heeft. En daar komen verrassingen uit voort. De verkiezing van Trump in 2016 bijvoorbeeld. Of Brexit in datzelfde jaar. De vraag is ook wat de presidentsverkiezingen in Frankrijk in 2027 zullen geven. Maar hoe dan ook: bekijk de electorale kaarten hier, in Nederland, Duitsland,… en hetzelfde fenomeen doet zich voor. De steden vormen steeds meer een gescheiden gebied op de kaart.

Guilluy schreef er een boek over – in het Frans – ‘Métropolia et Périphéria. Un voyage extraordinaire.

Maar er zijn nog 2 teksten die hierin kaderen.

Vooreerst een interview met Jan Crève over Doel. Het dorpje. Het kwam al even voor bij mijn bezoek in Lens. In tegenstelling tot veel polderdorpen rond Antwerpen is Doel overeind gebleven onder de druk van de Antwerpse haven en werkt nu aan een toekomst. Samen met een aantal charmante poldergehuchten er rond. Maar zoals gezegd: het blijft een uitzondering.

Daarnaast een stuk van Bruno De Cordier over het platteland als uitwijkzone in tijden van crisis. Het concrete verhaal is vooral de oorlog in Oekraïne. Maar ook hoe de volkstuintjes (of Datsja’s) in de laatste jaren van het communisme de bevolking moesten voorzien van vlees en groenten. En waarom moet ik denken aan het beeld van het dametje op de markt Saint-Renan die haar eitjes stond te verkopen op de markt?

Een opvallend stukje daar is dat naast het vertrekken naar de stad van veel plattelandsbewoners om een beter leven te vinden er in crisisperiodes een terugkeer is naar het platteland. Deels omwille van romantiek maar ook omwille van een afkeer van het ideaalbeeld van de samenleving.

Op de website van Tekos (https://www.tekos.be/) is veel meer terug te vinden.