Met het afwenden van de inbeslagname van de Russische tegoeden bij Euroclear haalt Bart De Wever alle koppen met alle bijhorende analyses. En telkens wordt het in termen ven winnaars en verliezers gekaderd. Maar zijn die er?
Af en toe wat afstand nemen van de waan van de dag maakt duidelijk dat er iets aan het bewegen is in de EU. Stond die EU in 2016 nog klaar om na de Brexit het VK als een gepluimde kip terug over het Kanaal te jassen dan is het de EU die nu aardig wat van de eigen pluimen ziet verliezen. Door eigenwaan.
Ik was student toen al in de jaren '90 er een kritische analyse verscheen in 'Res Publica' over het gedrag van de EU. In die tijd had Denemarken tegen een toetreding tot het EMS - de voorloper van de Euro - gestemd. Unisono klonk in Brussel dat enkele tienduizenden Denen het project niet in gedrang gingen brengen. De Denen kregen een opt out.
Maar vergeten we ook niet dat het Verdrag van Maastricht maar net over de horde raakte in Frankrijk. Omwille van de landbouw vooral. Klassiek verhaal.
Wat volgde waren vooral referenda die al dan niet net goed vielen. De door Verhofstadt geroemde 'Europese Grondwet' haalde het niet maar werd dan maar in een verdrag gegoten waar geen referenda voor nodig was. De uiteindelijke dieptepunten waren het verzet tegen het associatieverdrag met Oekraïne en uiteraard Brexit. Toen bleek de EU als 'Hotel California' van The Eagles: 'you can check out anytime you like but you can never leave'.
Stemmen als een Nexit en Vlexit doken bij wijlen op. Hoewel ik er ergens begrip voor heb bleek dat bij Brexit er eerst en vooral dat er geen uitweg is uit de EU. Want het gaat om meer dan de EU. Er is ook de Europese rechtspraak die tot op vandaag nog steeds weegt op het VK. En hoe je het ook wil bekijken is de EU vooral een economische realiteit. Het oorspronkelijke opzet overigens.
Maar agendasetting is vaak ingegeven door eigen belangen. In de monetaire crisis hield de ECB de rente zo laag dat de reserves van de noordelijke landen werden ingezet om te beletten dat landen als Italië en Spanje - en de facto de euro - gingen kantelen. De euro - toch de kroon op de economische samenwerking - bleek een tijdlang een munt op drijfzand door vervalste begrotingen en niet aangehouden criteria. Waar België overigens ook niet aan voldeed. Maar stel je voor... het Belgische Brussel dat niet zo werken met het geld van het Europese Brussel.
Ondertussen bleef de EU bestuurd worden door een coalitie van de traditionele partijen. Het leverde vooral schertsfiguren aan de top op: Juncker, Michel en Von Der Leyen om er enkele te noemen. Handpoppen van hun respectievelijke politieke families. Van Von Der Leyen was enkel geweten dat ze als minister van Defensie in Duitsland Rammstein had willen verbieden in de kazernes. Voor de rest weinig betekenis maar wel een kaart in het kaartenboek van Frau Merkel.
Mogen we de analyse dan eens maken van Frau Merkel? Wir Schaffen dass... Politiek maakt het dat haar partij en de AFD - volgens de peilingen uiteraard - boksen voor de eerste plaats. Merkel heeft bij veel oudere Duitsers een wrange nasmaak nagelaten. Want terwijl zij moeten vechten om te overleven stond Gutmenschen-Duitsland de vluchtelingen welkom te heten. Minder in het nieuws is dat Merkel de energievoorziening in Duitsland kelderde na Fukoyama en het land aan het Russische gas hing en terug steenkool ging delven.
De energie in Europa is dus peperduur geworden. In plaats van kernenergie zijn we overgestapt op gas uit Rusland en later op LNG uit de Golfstaten en de VS. Kortom: de bedrijven betalen nu veel meer dan vroeger voor hetzelfde.
Maar ondertussen ging de Europese molen verder draaien in de ambitie om de morele ridders van de planeet te worden qua klimaatplannen. Momenteel zijn er zelfs hoorzittingen om te weten of Frans Timmermans - toen eurocommissaris- miljarden toestopte aan NGO's om propaganda te maken voor de Green Deal. Europa ging aan de wereld laten zien dat het allemaal anders kon... Dat blijkt dus nu niet het geval want de Duitse - en bij uitbreiding Europese - auto-industrie kan niet volgen. En dan vooral de regeltjes van de overambitieuze ambtenarij in Brussel.
De Green Deal wordt beetje bij beetje bijgeknipt in Europa. Mercosur - dat handelsverdrag met een aantal Zuid-Amerikaanse landen - ligt even aan de kant.
En nu dus Euroclear. Feit 1: de Westerse landen hebben geen defensie meer die afschrikt. In allerijl worden nu wapens besteld zonder dat we hier een industrie hebben van grote betekenis. Ik heb daar in het verleden al gewezen op die NGO's van even terug die met hun gemoraliseer de weerbaarheid hebben ondermijnd.
Feit 2: in de nasleep van Covid 19 en met de druk van de VS om zwaar te investeren in defensie is er nauwelijks financiële ruimte bij de landen.
Feit 3: In een globale financiële wereld zijn er internationale regels. Je hoort nu wel dat een groep van landen uit het huidige systeem wil stappen en een eigen systeem willen opstarten. Dat hoor je nu al 20 jaar maar zolang de dollar de economie bepaalt is dat niet zo eenvoudig. Die dollar heeft in alle financiële systemen vergif gepompt wat tot de crisis van 2008-2009 heeft geleid. En zelfs een tweede termijn van Trump zal dat niet zomaar veranderen.
Feit 4: die wereld ziet de oorlog in Oekraïne niet als een globaal conflict. Wij zitten met een oorlog aan onze grenzen maar het zijn vooral derdewereldlanden die zitten te wachten op het minder kwalitatieve graan uit het oorlogsgebied. Trump wacht wel tot de oorlog voorbij is voor de grondstoffen.
Dus ja, Euroclear leeghalen en afwachten wat er gebeurt is kortetermijnpolitiek. Niemand weet hoe lang het conflict nog duurt. Stilaan krijgen de Oekraïners wel meer technologie - met drones maar ook de bouw van de Duitse Taurus-raketten - om terug te slaan. Het zal vooral een kwestie van 'boots on the ground' zijn. En daar slepen de Russen werkelijk alles aan.
De easy cash pakken en de risico's doorschuiven naar België heeft dus niet gepakt. Door ervaren ambtenaren die het spel kenden. Door een ogenschijnlijk onlogische alliantie met landen die een totaal andere visie hebben op de aanpak van het conflict. Dat klopt.
En eigenlijk kom ik terug op mijn inleiding. De EU luistert niet. Niet naar de burgers. En als puntje bij paaltje komt niet naar de eigen lidstaten. Op dat punt wil de EU de VS overtreffen want daar bepalen de deelstaten veel meer het dagelijks beleid dan de federale overheid.
Er zal nog veel water naar de zee stromen. En het is maar de vraag hoe vaak de christendemocraten in de EU beroep gaan moeten doen op de partijen op de rechterflank om te beletten dat de Europese administratie dingen probeert door te duwen waar steeds minder draagvlak voor is.
Want 2026 kan wel een aanzet zijn voor wat in 2027 volgt: de Franse presidentsverkiezingen. Als Frankrijk valt voor - vermoedelijk - Bardella dan staan twee stichtende landen aan de kritische kant. En dan zou het voor Van Der Leyen wel eens kunnen zijn zoals in dat liedje van Rammstein: Buck dich!